امام عليه السّلام آن باشد كه چون به حق خويش در خلافت دست نيافت ، بر مركب سختىها سوار شد . اين معنا گرچه با ظاهر لفظ سازگار است ، ولى دور از واقعيت است ، زيرا امام عليه السّلام درباره حق خويش تنها به بحث و جدال احسن اكتفا نمود . تفسير شريف رضى نيز بسيار بعيد به نظر مىرسد ، زيرا خدا و رسول ، ذلت اهل بيت را نمىپذيرند . « 1 » 22 - و قال عليه السلام : « من أبطأ به عمله لم يسرع به نسبه . » ترجمه : كسى كه كردارش او را به كندى وادارد ، افتخارات خاندانش به او سرعت نخواهد بخشيد . شرح : فضيلت انسان به دارايى و دودمان او نيست . تنها علم و عمل مايه برترى است . ازاين‌رو ، كورى كه بر عصا تكيه مىزند با كور دلى كه بر

--> ( 1 ) . محمد عبده كلام امام را اين‌طور تفسير مىكند : اگر حقمان را ندهند ، سختىها را گرچه براى زمانى طولانى به دوش مىكشيم . شرح نهج البلاغه ، ج 4 ، ص 6 . ابن ابى الحديد هم مىگويد : سخن امام را دو گونه معنا كرده‌اند : نخست : كسىكه بر ترك شتر سوار است ، رنج فراوان مىكشد . مقصود حضرت آن است كه اگر از حقمان بازداشته شويم ، همچون ترك سوار شتر ، رنج و دشوارى را به جان مىخريم . اين تفسير به كلام سيد رضى نزديك است . دوم : كسى به اجبار بر ترك سوار مىشود كه ديگرى پيش از او بر پشت شتر نشسته باشد . بنابراين ، مراد آن است كه هرگاه حق ما را گرفته و زودتر خلافت را به دست گيرند ، ما نيز همچون ترك سوار ، پشت سر آنها قرار مىگيريم . در هر دوصورت ، عبارت « گرچه شب روى طولانى شود » ، تأكيدى بر معناى جمله است ، زيرا به درازا كشيدن مسير ، رنج ترك سوار را افزون كرده و صبر بر رسيدن نوبت ، بسيار سخت و طاقت فرسا است . شرح نهج البلاغه ، ج 18 ، ص 132 و 133 . ابن شهر آشوب ، گفتار حضرت را خطاب به عبد الرحمان بن عوف در روز شورا مىداند . نك : مناقب ، ج 1 ، ص 235 ولى به نظر مىرسد در روز سقيفه بيان گرديده است .